Một hạt đậu nành nhỏ bé nhưng đằng sau là cả một hành trình nghiên cứu kéo dài nhiều năm, từ khám phá nguồn gen, chọn tạo giống, phát triển vùng nguyên liệu đến ứng dụng công nghệ chế biến. Mỗi công đoạn đều góp phần quyết định cách những giá trị tự nhiên trong hạt được gìn giữ và phát huy trong sản phẩm cuối cùng.
Nguồn gen – Kho báu di truyền của tự nhiên
Mỗi giống đậu nành mang những đặc điểm di truyền riêng, góp phần hình thành khả năng sinh trưởng, thích nghi với điều kiện sinh thái và thành phần sinh hóa của hạt. Sự đa dạng di truyền này tạo nên nguồn vật liệu quý giá cho các nhà khoa học trong nghiên cứu và chọn tạo giống.
Theo GS.TSKH.VS. Trần Đình Long, nguồn gen cung cấp cơ sở di truyền để các nhà khoa học tìm kiếm những đặc tính có giá trị, phục vụ quá trình nghiên cứu và cải thiện giống đậu nành. Để khai thác tiềm năng đó, cần có quy trình bài bản từ thu thập, lưu giữ đến đánh giá và nghiên cứu, nhằm nhận diện những đặc tính nổi bật về chất lượng hạt, thành phần sinh hóa và khả năng thích nghi với điều kiện môi trường.
Tại Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy (VSAC), nguồn gen đậu nành được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm giống bản địa, dòng hoang dại và nguồn gen nhập khẩu. Đến nay, ngân hàng gen của VSAC lưu trữ hơn 2.500 nguồn gen đậu nành với các đặc tính sinh hóa và nông học đa dạng. Đây là nền tảng để Vinasoy chọn tạo những giống đậu nành mới có hàm lượng dinh dưỡng tối ưu và hương vị truyền thống đặc trưng.
Việc lưu giữ và khai thác nguồn gen không chỉ góp phần bảo tồn sự đa dạng di truyền mà còn mở ra cơ hội tìm kiếm những đặc tính có giá trị, phục vụ mục tiêu phát triển giống đậu nành mới có chất lượng phù hợp với yêu cầu sản xuất và nhu cầu dinh dưỡng ngày càng đa dạng.
Chọn tạo giống không biến đổi gen (non-GMO) – Khai thác ưu thế di truyền
Từ nguồn vật liệu di truyền đa dạng, các nhà khoa học tiến hành lai tạo, khảo nghiệm và chọn lọc qua nhiều thế hệ để phát triển những giống đậu nành có đặc tính phù hợp. Mỗi giống được đánh giá trên nhiều tiêu chí như khả năng sinh trưởng, năng suất, chất lượng hạt và mức độ thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng.
Tại Vinasoy, các phương pháp lai tạo truyền thống được kết hợp với công nghệ di truyền phân tử để xác định con lai trong quá trình chọn tạo giống. Sự kết hợp này hỗ trợ các nhà khoa học nhận diện và lựa chọn những đặc tính di truyền mong muốn, nâng cao hiệu quả nghiên cứu và chọn lọc giống.
Từ quá trình nghiên cứu, lai tạo tự nhiên và khảo nghiệm khắt khe, Vinasoy đã phát triển thành công nhiều giống đậu nành mới, trong đó có giống VINASOY 02-NS và VINASOY 05 đã đưa vào sản xuất. Đây là minh chứng cho nỗ lực phát triển nguồn nguyên liệu không biến đổi gen (Non-GMO), không chỉ đạt năng suất cao, phù hợp thổ nhưỡng Việt Nam mà còn đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng dinh dưỡng.
Mỗi giống mới được phát triển cũng góp phần đa dạng hóa nguồn giống, tạo thêm lựa chọn cho sản xuất và là cơ sở để xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu chất lượng của doanh nghiệp.

Các giống đậu nành là kết quả của quá trình nghiên cứu, chọn tạo và khảo nghiệm qua nhiều năm
Vùng nguyên liệu – Gắn kết cùng nông dân, kiểm soát chất lượng từ đầu vào
Chất lượng hạt đậu nành khi thu hoạch không chỉ phụ thuộc vào đặc tính di truyền mà còn chịu ảnh hưởng của điều kiện đất đai, khí hậu, nguồn nước và kỹ thuật canh tác. Việc kiểm soát các yếu tố này giúp duy trì tính đồng đều của nguyên liệu, hạn chế biến động về chất lượng và đáp ứng yêu cầu của quá trình chế biến.
Để chủ động nguồn cung, Vinasoy phát triển vùng nguyên liệu theo mô hình chuỗi giá trị, phối hợp chặt chẽ với nông dân từ cung ứng giống, hướng dẫn quy trình canh tác chuẩn đến bao tiêu sản phẩm. Mô hình này không chỉ mang lại sinh kế bền vững cho người trồng mà còn giúp Vinasoy kiểm soát chất lượng hạt đầu vào.
Thông qua việc gắn kết nghiên cứu giống với thực tiễn canh tác, Vinasoy từng bước hoàn thiện các yêu cầu đối với nguyên liệu, từ đặc tính giống đến quy trình sản xuất và thu hoạch. Đây là mắt xích quan trọng giúp kết nối kết quả nghiên cứu khoa học với hoạt động sản xuất thực tế, góp phần duy trì nguồn nguyên liệu ổn định và phù hợp với yêu cầu chế biến.

Quản lý vùng trồng và hướng dẫn kỹ thuật canh tác góp phần duy trì chất lượng nguyên liệu phục vụ sản xuất
Công nghệ chế biến – Đánh thức và giữ trọn giá trị dinh dưỡng của hạt
Nếu nguồn gen tạo nền tảng sinh học và vùng nguyên liệu góp phần duy trì chất lượng đầu vào, thì công nghệ chế biến giữ vai trò khai thác những giá trị ấy, chuyển hóa nguyên liệu thành sản phẩm dinh dưỡng phục vụ đời sống.
Trong chế biến thực phẩm từ đậu nành, thách thức đặt ra là khai thác hiệu quả các thành phần dinh dưỡng, đồng thời kiểm soát những yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng, hương vị và độ an toàn của sản phẩm. Mỗi công đoạn, từ làm sạch, nghiền, trích ly đến tiệt trùng và đóng gói, đều cần được nghiên cứu, lựa chọn và tối ưu phù hợp với đặc tính nguyên liệu.
Theo TS. Lê Hoàng Duy, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy (VSAC), việc gìn giữ và phát huy giá trị dinh dưỡng của đậu nành cần được nhìn nhận trong mối liên hệ xuyên suốt giữa nguồn gen, chọn tạo giống, phát triển vùng nguyên liệu và công nghệ chế biến. Mỗi khâu đều có vai trò riêng, cùng góp phần quyết định chất lượng nguyên liệu và sản phẩm cuối cùng.
Tại các nhà máy Vinasoy, công nghệ nghiền-trích ly hiện đại được xem là chìa khóa để giữ trọn dưỡng chất từ hạt. Công nghệ này giúp khai thác tối đa lượng đạm và dưỡng chất quý giá mà không làm phá vỡ cấu trúc tự nhiên, đồng thời loại bỏ các yếu tố cản trở tiêu hóa. Kết hợp với công nghệ tiệt trùng UHT và chiết rót vô trùng giúp tiêu diệt vi sinh vật gây bệnh, bảo đảm an toàn thực phẩm và duy trì chất lượng, hương vị sản phẩm trong quá trình bảo quản.
Việc ứng dụng công nghệ vì thế không đơn thuần là cải tiến thiết bị hay nâng cao năng suất. Quan trọng hơn, đó là quá trình nghiên cứu, lựa chọn và kiểm soát các thông số kỹ thuật phù hợp với đặc tính nguyên liệu, nhằm khai thác hiệu quả các thành phần dinh dưỡng và tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định.

Công nghệ chế biến hiện đại hướng đến mục tiêu gìn giữ tối đa những giá trị tự nhiên của nguyên liệu
Mở rộng nền tảng khoa học cho tương lai dinh dưỡng thực vật
Gần ba thập kỷ chuyên tâm với đậu nành đã giúp Vinasoy tích lũy nền tảng nghiên cứu, kinh nghiệm chế biến và năng lực ứng dụng công nghệ trong phát triển các sản phẩm dinh dưỡng thực vật. Trên nền tảng đó, doanh nghiệp tiếp tục mở rộng nghiên cứu, kết nối với các nhà khoa học, viện nghiên cứu và chuyên gia để khám phá tiềm năng của nhiều loại hạt.
Trong bối cảnh nhu cầu dinh dưỡng ngày càng đa dạng, việc phát triển thực phẩm từ thực vật mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Sự kết nối giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất sẽ góp phần đưa những hiểu biết về giá trị của các loại hạt vào các ứng dụng thực phẩm thiết thực hơn.
Với định hướng “Kiến tạo dưỡng chất lành từ đậu nành và hạt”, Vinasoy tiếp tục theo đuổi con đường kết hợp tri thức khoa học với năng lực công nghệ, lấy nền tảng nghiên cứu đậu nành làm điểm khởi đầu để từng bước khai thác tiềm năng của các nguyên liệu thực vật. Đây cũng là hành trình doanh nghiệp hướng đến nhằm mang lại những lựa chọn dinh dưỡng đa dạng, tiện lợi và phù hợp với nhu cầu đời sống hiện đại.
Thanh Lam














