TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phát biểu tại Diễn đàn
Sáng 30/9, tại TP. Hồ Chí Minh, IDG phối hợp với Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh, Trường Đại học Kinh tế – Luật, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam và Hội Truyền thông số Việt Nam tổ chức Diễn đàn Ngân hàng Bán lẻ Việt Nam 2026, với chủ đề “Ngân hàng tương lai cùng AI: Tái định hình dịch vụ và hệ sinh thái tài chính”
Phát biểu khai mạc diễn đàn, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, tính đến tháng 8/2026, chỉ số thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế đã đạt hơn 21 tỷ giao dịch. Cùng với đó, xét theo giá trị đạt hơn 260,6 triệu tỷ đồng, tăng tương ứng 34,56% và 13,26% so với cùng kỳ. Nhiều ngân hàng hiện có tới 95% giao dịch được thực hiện trên kênh số. Quy mô này tạo nguồn dữ liệu quan trọng để các tổ chức tín dụng (TCTD) hiểu nhu cầu, hành vi và khả năng tài chính của khách hàng, qua đó cải thiện dịch vụ và chất lượng đánh giá tín dụng.
Theo TS. Đào Minh Tú, ngành Ngân hàng đang chuyển từ số hóa hoạt động sang xây dựng nền ngân hàng dựa trên dữ liệu và AI. Công nghệ đang từng bước hỗ trợ chấm điểm tín dụng, thẩm định khoản vay, phát hiện gian lận và chăm sóc khách hàng. Giá trị của quá trình chuyển đổi được thể hiện ở khả năng phục vụ khách hàng tốt hơn, quản trị rủi ro hiệu quả hơn, đồng thời bảo đảm an toàn và minh bạch.
Tại Diễn đàn ông Chu Khánh Lân – Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo – Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã chia sẻ nội dung “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng – Đòn bẩy thực hiện tài chính toàn diện tại Việt Nam”.
Giai đoạn 2026 – 2030, chuyển đổi số và tài chính toàn diện được nhìn nhận sẽ ngày càng gắn bó chặt chẽ với nhau. Nếu như trước đây, chuyển đổi số chỉ là là câu chuyện số hóa hoạt động ngân hàng, thì nay yêu cầu đặt ra rộng hơn nhiều. Dữ liệu và AI đang dần trở thành những công cụ để nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sản phẩm, giảm thiểu chi phí xã hội và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ cho người dân.
Nhìn vào nền tảng hiện tại, Việt Nam hiện có khoảng 89% người từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản thanh toán, trong khi giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đã đạt mức gấp nhiều lần GDP. Các giao dịch qua mã QR ghi nhận mức tăng trưởng bình quân 100% mỗi năm trong suốt 5 năm qua. Đáng chú ý, hơn 90% giao dịch ngân hàng hiện được thực hiện trên kênh số và độ phủ thông tin tín dụng đối với người trưởng thành đã đạt trên 70%.
Đến năm 2030, mục tiêu quốc gia đặt ra là 95% người trưởng thành có tài khoản giao dịch và ít nhất 75% có lịch sử tín dụng. Nhìn vào các chỉ số hiện tại, ông Lân cho rằng khoảng cách để đạt đến mục tiêu này không lớn về mặt con số. Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ phần lớn những người chưa được phục vụ đều thuộc các nhóm khó tiếp cận, bao gồm người cao tuổi, người dân ở vùng sâu vùng xa và các doanh nghiệp siêu nhỏ. Để thu hẹp khoảng cách này, các giải pháp công nghệ số cần được thiết kế đặc thù, tinh tế và bám sát nhu cầu thực tiễn của nhóm yếu thế mới có thể phát huy hiệu quả.
Hiện nay, khung chính sách về tài chính toàn diện và chuyển đổi số đã có sự hội tụ rõ nét. Quyết định số 928/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ song hành với các chiến lược quốc gia về dữ liệu, Đề án 06 và đặc biệt là Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 (có hiệu lực từ tháng 5/2026). Sự cộng hưởng này cho phép việc ứng dụng AI và chuyển đổi số tháo gỡ được 3 rào cản lớn nhất của tài chính toàn diện là khoảng cách địa lý, rào cản chi phí và sự bất cân xứng thông tin. Đặc biệt, AI giúp các tổ chức tín dụng phục vụ được những khách hàng chưa có lịch sử tài chính, đáp ứng các giao dịch giá trị nhỏ của doanh nghiệp siêu nhỏ với mức chi phí vận hành tối ưu.
Để công nghệ thực sự phục vụ tài chính toàn diện, ông Chu Khánh Lân đưa ra định hướng chính sách tập trung vào tính bao trùm ngay từ khâu thiết kế giải pháp. Mọi ứng dụng số và AI từ cơ quan quản lý đến các tổ chức tín dụng đều phải đánh giá kỹ lưỡng tác động đối với các nhóm đối tượng ưu tiên. Mặc dù kênh giao dịch số được ưu tiên phát triển, hệ thống bắt buộc phải duy trì sự hỗ trợ trực tiếp từ con người để xử lý các trường hợp ngoại lệ hoặc sự cố hệ thống. AI được ứng dụng phải là AI có trách nhiệm, đảm bảo nguồn dữ liệu chuẩn xác, thuật toán minh bạch, giải thích được và cho phép người dùng có quyền khiếu nại. Cùng với đó, hệ thống cần tuân thủ các chuẩn mực kết nối mở, đẩy mạnh giáo dục tài chính số gắn liền với bảo vệ người tiêu dùng và liên tục đổi mới phương pháp đo lường để kịp thời nhận diện những nhóm người có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.
Ông Chu Khánh Lân – Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo – Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chia sẻ tại sự kiện ngày 30/09/2026.
|
Quá trình này đòi hỏi sự chung tay của một hệ sinh thái toàn diện. Các cơ quan quản lý Nhà nước đóng vai trò kiến tạo hạ tầng dữ liệu, hoàn thiện hành lang pháp lý, đồng thời vận hành các cơ chế thử nghiệm nhằm cân bằng giữa khuyến khích đổi mới và kiểm soát rủi ro. Các tổ chức tín dụng và công ty công nghệ tài chính chịu trách nhiệm phát triển sản phẩm phù hợp, minh bạch hóa chi phí và tích cực tham gia chia sẻ dữ liệu. Chiều ngược lại, các cá nhân, hộ kinh doanh cũng cần chủ động chuẩn hóa dòng tiền và làm quen với thanh toán số để xây dựng lịch sử tài chính, từ đó mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn vốn.
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, Phó Tổng Giám đốc MSB cho rằng việc kết hợp bảo mật, tối ưu tài chính và cá nhân hóa trong thiết kế dịch vụ. Các giải pháp được ngân hàng giới thiệu hướng tới nhu cầu riêng của khách hàng nhận lương, khách hàng kinh doanh và khách hàng ưu tiên, từ thanh toán, tiếp cận nguồn tài chính đến quản lý tiền nhàn rỗi. Việc hiểu mục tiêu tài chính, cấu trúc tài sản và khẩu vị rủi ro cũng giúp ngân hàng định hướng sản phẩm tiền gửi, đầu tư phù hợp hơn. Quá trình này đi cùng bảo mật nhiều lớp và cơ chế để người dùng chủ động thiết lập mức bảo vệ.
Bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP. Hồ Chí Minh, đề xuất cách tiếp cận xác minh thông tin tại nguồn thông qua kết nối hợp pháp, có kiểm soát. Định danh liên thông con người, doanh nghiệp và tài sản có thể rút ngắn quá trình xác minh, tăng độ tin cậy của đầu vào và tạo điều kiện số hóa toàn bộ quy trình.
Ông Trần Hoài Phương, Thành viên Ban Điều hành, Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank), cho biết dư nợ tín dụng xanh toàn ngành ngân hàng tăng bình quân trên 20%/năm giai đoạn 2017-2025, quy mô đạt khoảng 828 nghìn tỷ đồng. Riêng tại HDBank, toàn bộ tín dụng doanh nghiệp hiện áp dụng hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội; giải ngân xanh năm 2025 đạt 10.899 tỷ đồng, tăng 28% so với năm trước. Ngân hàng định hướng kết hợp dữ liệu ESG với AI để sàng lọc khoản vay, cảnh báo rủi ro sớm và tối ưu phân bổ vốn vào các dự án bền vững, hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Theo hướng này, thay vì sao chép toàn bộ hồ sơ, các bên truy xuất đúng thông tin cần xác minh theo thời gian thực. Việc chuẩn hóa định danh, dữ liệu tham chiếu và giao diện kết nối dùng chung sẽ hỗ trợ quá trình trao đổi thông tin. Đây là những hướng hợp tác được đề xuất để phát triển hạ tầng dữ liệu và hệ sinh thái tài chính của thành phố.
Tuy nhiên, kết nối rộng hơn cũng đòi hỏi kiểm soát chặt quyền truy cập, mục đích sử dụng và trách nhiệm của từng bên. Bà Trinh nhấn mạnh an toàn dữ liệu phải được thiết kế đồng thời với kiến trúc dữ liệu. Đối với ứng dụng AI trong tài chính, cần truy xuất được nguồn thông tin, người phê duyệt và quá trình ra quyết định, trên nguyên tắc AI hỗ trợ, con người quyết định và chịu trách nhiệm.
Yêu cầu này cần được duy trì xuyên suốt từ thiết kế sản phẩm đến thẩm định và phục vụ khách hàng. Mô hình phải được kiểm thử, giám sát thường xuyên; kết quả phân tích cần có cơ chế xem xét lại khi phát sinh bất thường. Khi mở rộng dịch vụ qua các đối tác công nghệ, ngân hàng cũng cần phối hợp chia sẻ cảnh báo và ứng phó sự cố. Qua đó, khả năng xử lý nhanh và cá nhân hóa dịch vụ mới gắn được với chất lượng tín dụng, an toàn giao dịch và niềm tin của người dùng.
Tại phiên tọa đàm cao cấp, các diễn giả thống nhất quan điểm AI là công cụ hỗ trợ nâng cao trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa việc ra quyết định, nhưng con người và các tổ chức tín dụng vẫn là chủ thể chịu trách nhiệm chính về quyết định cuối cùng. Các diễn giả kiến nghị hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng quy chế quản trị rõ ràng, bảo đảm bình đẳng giữa ngân hàng, khách hàng và các bên liên quan.
Yến Thanh
