Năm 2025 ghi nhận một diễn biến đáng chú ý trong xuất khẩu nông sản Việt Nam: Số lần cảnh báo về vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) từ Liên minh châu Âu (EU) giảm gần 50% so với năm trước. Kết quả này phản ánh những chuyển biến thực chất trong kiểm soát chất lượng và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh các thị trường lớn đồng loạt thay đổi cách quản lý an toàn thực phẩm theo hướng chặt chẽ và hệ thống hơn, việc giảm cảnh báo chưa đồng nghĩa với giảm rủi ro.
Cụ thể, theo thống kê từ Văn phòng thông báo và điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS Việt Nam), trong năm 2025, EU đã phát đi 60 cảnh báo đối với nông, lâm, thủy sản Việt Nam, giảm 48% so với mức 114 cảnh báo của năm 2024. Đây là mức giảm sâu hiếm thấy trong nhiều năm, đặc biệt khi kim ngạch xuất khẩu nông sản sang EU vẫn duy trì đà tăng.
 |
| Nông sản Việt giảm gần 50% cảnh báo SPS từ EU |
Không chỉ riêng EU, so với giai đoạn 2023-2024, tổng số vụ vi phạm và cảnh báo SPS đối với nông, lâm, thủy sản Việt Nam trong năm nay đều có xu hướng giảm. Điều này cho thấy các biện pháp kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc đang dần đi vào thực chất, thay vì xử lý mang tính tình huống như trước.
Một điểm đáng chú ý khác là việc tiếp nhận và xử lý các thông báo SPS quốc tế đã có tính hệ thống hơn, giúp doanh nghiệp và địa phương chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất ngay từ đầu chuỗi, thay vì bị động khi hàng hóa đã xuất khẩu hoặc gặp sự cố tại cửa khẩu.
Ở các thị trường cao cấp như EU hay Mỹ, SPS từ lâu không còn là yêu cầu kỹ thuật thuần túy. Với doanh nghiệp xuất khẩu, tuân thủ SPS ngày càng giống một “giấy thông hành” bắt buộc nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo ông Đặng Phúc Nguyên – Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn, việc đáp ứng SPS không còn mang tính thủ tục hành chính, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để nông sản Việt Nam tiếp cận các phân khúc thị trường cao cấp, có giá trị gia tăng lớn.“Những thị trường như EU, Mỹ hay các nước phát triển áp dụng hệ thống tiêu chuẩn rất khắt khe. Nhưng nếu đáp ứng được, sản phẩm Việt Nam không chỉ mở rộng thị trường mà còn có thể đạt mức giá bán cao hơn nhiều lần”, ông Nguyên nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, các thị trường áp dụng tiêu chuẩn SPS nghiêm ngặt thường cũng là những thị trường có sức mua ổn định, giá bán cao và ít biến động chính sách hơn. Do đó, đầu tư cho tuân thủ SPS, xét về dài hạn, không chỉ là chi phí tuân thủ mà là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh bền vững.
Đánh giá từ góc độ ngành hàng, ông Nguyễn Hoài Nam – Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho rằng việc số lượng cảnh báo SPS đối với hàng hóa Việt Nam giảm trong năm nay là tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên, kết quả này cần được nhìn nhận trong tương quan với quy mô xuất khẩu ngày càng mở rộng.
Theo ông Nam, nếu kim ngạch và sản lượng xuất khẩu tăng mạnh mà số cảnh báo giảm, đó mới là tín hiệu bền vững. Ngược lại, nếu chỉ nhìn vào con số tuyệt đối, rất dễ dẫn đến tâm lý chủ quan. Theo đó, cộng đồng doanh nghiệp hiện có xu hướng tìm kiếm thông tin SPS nhanh, trực tiếp và theo thói quen số, thông qua các nền tảng trực tuyến, công cụ hỏi – đáp, cơ sở dữ liệu mở. Vì vậy, Văn phòng SPS cần xác định rõ vai trò nhận diện mới của mình trên không gian số.
EU siết kiểm soát nhập khẩu
Tuy nhiên, một thách thức lớn hơn đang hình thành khi các thị trường nhập khẩu chuyển mạnh từ kiểm soát từng lô hàng sang đánh giá năng lực quản lý theo chuỗi sản xuất và hồ sơ rủi ro quốc gia. Điều này đồng nghĩa với việc rủi ro không còn nằm ở một vài doanh nghiệp hay lô hàng cụ thể, mà có thể lan rộng nếu hệ thống quản lý bị đánh giá thiếu tin cậy.
Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động, SPS ngày càng được sử dụng như một công cụ kỹ thuật gắn với điều tiết thương mại, không đơn thuần là vấn đề an toàn thực phẩm hay kiểm dịch. Các yêu cầu về môi trường, phúc lợi động vật, dư lượng hóa chất đang trở thành hàng rào kỹ thuật mới.
Trước đó, theo thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Bỉ, ngày 10/12/2025, Ủy ban châu Âu thông báo sẽ tăng 50% số lượng kiểm tra SPS đối với hàng hóa từ các nước thứ ba, đồng thời tăng 33% các cuộc kiểm toán tại các trạm kiểm soát biên giới. Một lực lượng đặc nhiệm mới sẽ được thành lập, tập trung vào dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, an toàn thực phẩm – thức ăn chăn nuôi và phúc lợi động vật.
EU cũng sẽ rà soát lại các quy định giám sát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, đặc biệt với những hoạt chất đã bị cấm sử dụng trong nội khối nhưng có nguy cơ xuất hiện trong hàng nhập khẩu. Mục tiêu là bảo đảm mọi thực phẩm nhập khẩu phải tuân thủ đúng các tiêu chuẩn mà nông dân EU đang thực hiện, tránh cạnh tranh không công bằng.
Trước thay đổi chính sách này của Ủy ban châu Âu, Thương vụ Việt Nam tại Bỉ đề nghị các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản của Việt Nam đặc biệt quan tâm đến chất lượng và dư lượng hóa chất để tránh hàng hóa bị trả lại hoặc tiêu hủy tại EU, gây ảnh hưởng uy tín của công ty và phát sinh thêm các chi phí.
Trong bối cảnh mới, việc giảm cảnh báo SPS là nền tảng tích cực, nhưng chưa đủ để bảo đảm an toàn dài hạn cho xuất khẩu nông sản Việt Nam. Khi tiêu chuẩn chuyển từ kiểm tra “đầu ra” sang đánh giá “năng lực hệ thống”, chỉ những quốc gia và doanh nghiệp coi SPS là chiến lược dài hạn, chứ không phải chi phí bắt buộc, mới có thể đứng vững và đi xa trên thị trường quốc tế.
Theo Doanh nghiệp hội nhập
